شهر مشهد مفتخر به وجود مرقد نورانی امام مهربانی ها حضرت علی بن موسی الرضا(ع) است که هرساله سیل شیفتگان و دلدادگان آن حضرت برای زیارت به حرم امام رضا مشرف می شوند. این مکان مقدس اصلی ترین عامل گردشگری شهر مشهد و مهم ترین در بین مکان های دیدنی مشهد بشمار می رود و در صدر جدول سفرهای داخل کشور قرار دارد.

امام رئوف

امام رضا (ع) فرزند امام موسی کاظم (ع) و مادر گرامی شان نجمه در سال ۱۴۸ ه.ق در شهر مدینه چشم به جهان گشودند.

این حضرت در سن ۳۳ سالگی و همزمان با خلافت مامون به امامت رسیدند. مامون برای رسمیت بخشیدن به حکومت خود امام رضا (ع) را مجبور به پذیرفتن ولیعهدی خود کرد. اما باز هم حضور امام رضا(ع) را تاب نیاورد و در سال ۲۰۳ ه.ق آن حضرت را با زهر به شهادت رساند. حضرت رضا(ع) در شهر سناباد که بعدها به شکل مشهد فعلی درآمد به خاک سپرده شد.

حرم مطهر رضوی

بنا به شواهد تاریخی احتمال می رود که اولین گنبد حرم رضوی در زمان سلطان محمود غزنوی ساخته شده باشد، و در زمان حکومت سلجوقیان تزیینات بیشتر و کاشیکاری های معروف سنجری به آن اضافه شد. پس بهتر است تا از این بنای زیبای امروزی بعنوان یک بنای تاریخی مهم نیز یاد کرد. بیشترین توجه به این مکان مقدس در عصر تیموریان با ساخت مسجد گوهرشاد به دستور شاهرخ تیموری و همسرش گوهرشاد، و همچنین در عصر صفویان با ساخت گنبد با روکش طلا به خواست شاه عباس صورت گرفت.

مساحت کل حرم امام رضا

در دوره های بعدی تاریخی رفته رفته بر عظمت و شکوه این بنا افزوده شد.

در حال حاضر با گسترش فضای اطراف حرم مساحت آن به حدود یک میلیون متر مربع رسیده است.

حرم امام رضا(ع) در مجموع شامل ۹ صحن یا فضای بدون سقف می شود که هرکدام از آن ها پیشینه ای تاریخی و منحصر بفرد دارند که بسیار حائز اهمیت است.

شاید اگر برای اولین بار وارد حرم شوید به دلیل وسعت زیاد آن کمی سردرگم شوید که البته می توانید از خادمین حرم که در همه صحن ها و ورواق ها حضور دارند کمک بگیرید.

در این مطلب نیز سعی خواهیم کرد تا همراه شما از همه ورودی ها وارد این مکان زیبا و نورانی شویم.

مسیرهای منتهی به ضریح امام رضا

برای رسیدن به ضریح حرم رضوی از ۴ جهت می توانیم وارد حرم شویم:

۱- ورودی شمالی حرم در خیابان طبرسی قرار دارد. از بست شیخ طبرسی وارد حرم می شویم. بعد از آن وارد صحن انقلاب شده و پس از عبور از دارالولایه، دارالاسیاده و دارالحفاظ به حرم مشرف می شویم.

۲- ورودی شرقی حرم در خیابان نواب صفوی ست. از این ورودی به دو طریق می توان به حرم مشرف شد:

الف: وارد بست شیخ حر عاملی می شویم. این بست به صحن انقلاب منتهی می شود. پس از گذشتن از دارالولایه، دارالشرف، دار الشکر، دار الفیض، توحید خانه، رواق الله وردی خان و دارالضیافه می توان به ضریح حرم راه یافت.

ب:  از ورودی خیابان نواب صفوی وارد صحن آزادی می شویم. از این صحن دو مسیر به حرم منتهی می شود:

مسیر اول: دارالسعاده، گنبد حاتم خانی

مسیر دوم: دارالسرور، دارالسلام، دارالحفاظ

۳- ورودی غربی حرم مطهر از خیابان شیرازی ست. در انتهای خیابان شیرازی وارد بست شیخ طوسی می شویم. از این بست به دارالولایه دو صحن دسترسی داریم.

الف: بعد از بست شیخ طوسی وارد صحن جمهوری اسلامی می شویم و پس از گذر از دارلولایه، دارالسیاده و دارالسیاده به حرم می رسیم.

ب: بعد از بست شیخ طوسی وارد صحن انقلاب می شویم و پس از عبور از دارالولایه، دارالشرف، دارالشکر، دارالفیض، توحیدخانه، رواق الله وردی خان و دارالضیافه به مرقد رضوی می رسیم.

۴- ورودی جنوبی از خیابان های امام رضا (ع) و خیابان اندرزگو قابل دسترسی ست.

الف:  از خیابان امام رضا وارد باب الرضا می شویم که به صحن جامع رضوی منتهی می شود.

ب: از خیابان شهید اندرزگو وارد باب الجواد می شویم که به صحن جامع رضوی می رسد.

از صحن جامع رضوی به سه طریق می توان به حرم رضوی رسید:

مسیر اول: بعد از صحن جامع به رواق امام خمینی و بعد به حرم مشرف می شویم.

مسیر دوم: بعد از طی صحن جامع به صحن قدس می رسیم، از مسجد گوهرشاد عبور کرده و از رواق دارالسیاده به حرم می رسیم.

مسیر سوم: بعد از عبور از صحن جامع به بست شیخ بهایی می رسیم و از رواق دارالولایه به حرم مشرف می شویم.

وسایل نقلیه عمومی برای تشرف به حرم امام رضا(ع)

 

۱- برای رفتن به حرم می توان از وسایل نقلیه عمومی مثل اتوبوس و مترو استفاده کرد. اگر از مسیر فرودگاه قصد تشرف به حرم را دارید می توانید در ایستگاه اول که داخل محوطه فرودگاه است سوار مترو شوید و در ایستگاه بسیج که نزدیک ترین ایستگاه به حرم است پیاده شوید. باقیمانده راه تا درب جنوبی حرم حدود ۱۰ دقیقه است که می توانید از تاکسی یا اتوبوس برای رسیدن به آن استفاده کنید. برای تشرف به حرم از باب الرضا یا باب الجواد می توانید وارد شوید.

۲- برای رفتن به حرم از مسیر پایانه مسافربری امام رضا، علاوه بر تاکسی های مستقر در پایانه می توانید از خطوط BRT نیز برای رسیدن به حرم استفاده کنید.

۳- اگر از میدان شهدا که البته به دلیل تغییرات برای زیبا سازی شهر دیگر شباهتی به میدان ندارد و یکی از میدان های قدیمی مشهد بشمار می رفت قصد زیارت کردید، در فاصله کمی از میدان به ابتدای خیابان شیرازی بروید و از خطوط اتوبوس و تاکسی های خطی که همه به سمت حرم حرکت می کنند استفاده کنید. از این مسیر به درب غربی حرم که به درب شیرازی معروف است خواهید رسید.

۴- برای تشرف از سمت خیابان طبرسی که به درب شمالی حرم می رسد نیز می توانید از خط دو مترو استفاده کنید و در ایستگاه مفتح پیاده شوید و ادامه مسیر را با خطوط BRT طی کنید.

در این قسمت بطور مجزا به صحن های حرم رضوی خواهیم پرداخت:

صحن جامع رضوی

اصلی ترین و بزرگترین صحن حرم امام رضا که قدمت زیادی ندارد صحن جامع رضوی ست. این صحن وسعتی در حدود ۱۱۷۰۰۰ متر مربع دارد که در قسمت جنوبی حرم قرار دارد. پیشتر گفته  شد که از دو طریق باب الرضا و باب الجواد می توان وارد این صحن شد. از زیبایی های این صحن وجود گلدسته های طلایی با شکوه در دو طرف ایوان های آن است. این صحن محل برگزاری نمازهای جماعت با ظرفیت حدود ۷۰۰۰۰ نفر است.

 

 صحن انقلاب اسلامی

قدیمی ترین  صحن حرم رضوی صحن انقلاب اسلامی ست. این صحن به صحن عتیق یا کهنه نیز شهرت دارد.

صحن انقلاب از چند جهت قابل توجه است:

وجود ایوان های قدیمی و زیبا به نام های ایوان عباسی، ایوان طلا، ایوان ساعت و ایوان نقاره خانه در صحن انقلاب شکوه آن را دوچندان کرده است. هر کدام از این ایوان ها داستانی را در خود جای داده است.

نقاره های حرم نیز بر روی ایوانی به همین نام قرار دارد. همچنین ساعت بزرگی در زمان قاجار بر روی ایوان دیگری در این صحن ساخته شده است که به ایوان ساعت معروف است.

در میان عامه مردم صحن انقلاب اسلامی به صحن ایوان طلا یا اسماعیل طلا نیز معروف است، زیرا سقاخانه معروف در این صحن بنا شده است.

در صحن انقلاب دو مناره نیز در دوران صفویه و افشاریه ساخته شده است.  روبروی سقاخانه پنجره بزرگی وجود دارد که از داخل آن می توان ضریح را دید و نزدیکترین نقطه به ضریح محسوب می شود. در جای جای این صحن می توان هنر معماری اسلامی را به وضوح مشاهده کرد.

مقبره بزرگانی همچون شیخ حسنعلی اصفهانی (ملقب به نخودکی) که از علمای برجسته و معتکفان حضرت رضا (ع) بودند نیز در این صحن قرار دارد.

صحن انقلاب

صحن غدیر:

این صحن در نقطه مقابل صحن کوثر قرار گرفته است. نکته قابل توجه در این صحن کاشی کاری ها و کتیبه های آن است که همه مزین به نام حضرت علی (ع) است. از این صحن در مراسمات مذهبی مخصوص عرب زبانان مثل سخنرانی ها و تلاوت قرآن ستفاده می شود. برای وارد شدن به این صحن می توان از درب شیرازی در شمال غربی این صحن به آن وارد شد. این صحن در قسمت غربی به مجتمع تجاری غدیر راه دارد.

صحن جمهوری اسلامی

در قسمت غربی حرم، صحن جمهوری قرار دارد که در سال های بعد از انقلاب ساخته شده است. مساحت این صحن به انضمام زیر زمین آن در حدود ۱۹۰۶۵ متر است. در زیر زمین این صحن آرامگاه وجود دارد.

از جمله بناهای این صحن می توان به سقاخانه با سیستم الکترونیکی، ساعت آفتابی که ظهر شرعی را نمایش می دهد و همچنین آبنما اشاره کرد. این صحن نیز چهار ایوان در چهار جهت دارد. بهشت ثامن الائمه ۳ در زیرزمین صحن جمهوری اسلامی ست که از جمله شهدای انفجار عاشورای سال ۷۳ حرم رضوی در آن جا دفن شده اند.

صحن جمهوری

صحن هدایت:

از دیگر صحن های تازه تاسیس حرم مطهر رضوی صحن هدایت است. این صحن در شمال شرقی حرم واقع شده است و مساحتی کمتر از ۱۵۰۰ متر مربع دارد و از قسمت جنوب غربی که بست شیخ طبرسی ست می توان وارد آن شد. دانشگاه علوم اسلامی رضوی نیز در جنوب این صحن قرار دارد. مهمان سرای حضرت هر سالانه میزبان تعداد زیادی از زائران حرم رضوی ست و در قسمت جنوبی صحن قدس واقع گردیده است. آرامگاه پیر پالاندوز که از عرفای قرن دهم هجری ست در خیابان نواب صفوی و ضلع شرقی حرم واقع شده است که از این صحن می توان به آن دسترسی پیدا کرد.

صحن کوثر:

صحن کوثر با مساحتی حدود ۱۰۰۰۰ متر در شمال شرقی صحن جامع رضوی قرار دارد. در نمای این صحن می توان هنر کاشی کاری و معرق را دید. برای رسیدن به این صحن می توان از خیابان نواب صفوی وارد صحن هدایت شد و پس از رد شدن از صحن جامع رضوی به صحن کوثر رسید.

صحن قدس:

یکی دیگر از صحن های حرم امام رضا(ع) که بعد از انقلاب اسلامی در قسمت جنوبی حرم ساخته شد صحن قدس است. این صحن مساحتی در حدود ۵۰۰۰ متر مربع دارد. صحن قدس سقاخانه ای با نمایی شبیه به مسجدالاقصی و گنبدی طلایی دارد. این صحن ۴ ایوان دارد که مهم ترین آن ها ایوان قبله است که ۱۶ متر ارتفاع دارد. در صحن قدس نیز هنر کاشی کاری، مقرنس و و معرق آجر چشم نوازی می کند. آرامگاه ثامن الائمه ۲ در زیرزمین صحن قدس قرار دارد.

صحن قدس

صحن آزادی:

از جمله صحن های قدیمی حرم رضوی که قدمت آن به دوره قاجار برمی گردد صحن آزادی یا صحن نو است. صحن آزادی در ضلع شرقی حرم واقع شده است و مساحتی بالغ بر ۴۰۰۰ مترمربع دارد. این صحن بخاطر وجود ایوان طلا در آن به صحن ایوان طلا نیز معروف است. در مجموع چهار ایوان در این صحن وجود دارد. کاشی کاری و آیینه کاری های زیبایی را در این صحن می توان دید که هنر کاشی کاری در دوره قاجار را نمایش می دهد. در زیر زمین صحن آزادی بهشت ثامن الائمه ۱ است که بیشتر محل دفن خادمین حرم و خانواده هایشان است.

صحن امام خمینی:

قدمت این صحن نیز به بعد از انقلاب بر می گردد. از ورودی خیابان امام رضا (ع) می توانیم وارد صحن امام خمینی  شویم.  در پی گسترش فضای داخلی حرم این صحن به رواق در دو طبقه تبدیل شد و به نام رواق امام خمینی شناخته می شود. این وراق یکی از دیدنی ترین بخش حرم از نظر تزیینات، گچ و آیینه کاری های چشم نواز است. در قسمت شرقی این صحن موزه حرم رضوی قرار دارد، و در قسمت غربی به بنای مسجد گوهرشاد ختم می شود. در بیرون این صحن و قبل از صحن آزادی آرامگاه شیخ بهایی واقع شده است. در این صحن آبنمای زیبایی وجود دارد و دو گلدسته نیز به زیبایی این صحن افزوده است.

شهر مشهد به دلیل وجود بارگاه امام رضا (ع) بعنوان پایتخت معنوی ایران نامیده می شود و هرساله در حدود ۲۰ میلیون زائر برای زیارت حرمش به مشهد مشرف می شوند. حرم امام رضا به دلیل پیشینه ارزشمند تاریخی و داشتن بناها، و هنر اسلامی همچون معرق و کاشی کاری، در نوع خود بسیار قابل توجه است و حتی توجه توریست هایی که به ایران سفر می کنند را نیز به خود جلب می کند.

نظرتان را بگویید